STK’LARDA FETÖ VE YABANCI İSTİHBARAT TEHLİKESİ

Bir ülkeyi zayıflatmak isteyen yapılar her zaman silahlı yöntemlere başvurmaz. Bazen bir yardım kuruluşunun iyi niyetli görüntüsünün, bazen bir meslek örgütünün hak arayışının, bazen de yıllardır çözülememiş toplumsal sorunların arkasına saklanırlar. Çünkü toplumun güven duyduğu kurumlar, yalnızca iyilik üretmek isteyenlerin değil, o güveni kendi amaçları için kullanmak isteyenlerin de dikkatini çeker.

Bu nedenle sivil toplum kuruluşlarına yalnızca sosyal etkinlik düzenleyen, üyelerinin sorunlarını dile getiren veya kamu yararına çalışan masum organizasyonlar gözüyle bakmak yeterli değildir. STK’lar, doğru yönetildiğinde demokrasinin ve toplumsal dayanışmanın en güçlü kurumlarıdır. Ancak şeffaflıktan, denetimden ve kurumsal akıldan uzaklaştıklarında illegal örgütlerin, yabancı istihbarat servislerinin ve toplum mühendisliği yapmak isteyen yapıların hareket alanına dönüşme tehlikesiyle karşılaşabilirler.

Türkiye, FETÖ örneğinde bu tehlikenin ne kadar gerçek olduğunu ağır bir tecrübeyle görmüştür. Bu yapı yalnızca açık kimliklerle hareket etmemiş; eğitimden ticarete, bürokrasiden sivil topluma kadar toplumun güven duyduğu alanlara sızmaya çalışmıştır. İnsanların inançlarını, dayanışma duygularını, mesleki bağlarını ve gelecek beklentilerini örgütsel amaçları için kullanmıştır. Dolayısıyla bugün yapılması gereken, geçmişi yalnızca hatırlamak değil, aynı yöntemlerin farklı isimler ve yeni görüntüler altında tekrar edilmesini önleyecek kurumsal tedbirleri geliştirmektir.

Özellikle geniş üye tabanına sahip STK’lar bu konuda daha dikkatli olmak zorundadır. Çünkü binlerce insanı aynı çatı altında buluşturan bir kuruluş yalnızca bir dernek değildir; aynı zamanda büyük bir iletişim ağına, toplumsal etkiye ve kamuoyu oluşturma gücüne sahiptir. Böyle bir gücün kimler tarafından, hangi bilgilerle ve hangi amaç doğrultusunda yönlendirildiği hayati önem taşır.

Tehlike çoğu zaman açık bir örgüt çağrısıyla başlamaz. Önce üyelerin gerçek sorunları tespit edilir. Yıllardır çözülmeyen özlük hakları, ekonomik sıkıntılar, temsil eksikliği veya muhatap bulunamaması gibi hassasiyetler sürekli gündemde tutulur. Ardından haklı taleplerin dili yavaş yavaş değiştirilir. Çözüm arayan kurumsal dilin yerini öfke, umutsuzluk ve aşağılayıcı söylemler almaya başlar. Sorunun çözümünden çok, sorunun sürekli canlı tutulması önem kazanır.

İşte dikkat edilmesi gereken kırılma noktası burasıdır.

Bir STK’nın hükümeti eleştirmesi, kamu politikalarına itiraz etmesi ve üyelerinin haklarını savunması demokratik toplumun doğal sonucudur. Muhalefet partileriyle görüşmesi de tek başına suç, tehdit veya gayrimeşru faaliyet olarak değerlendirilemez. Ancak üyelerin haklı mağduriyetlerinin bilinçli biçimde siyasal öfkeye dönüştürülmesi, kurumun tek yönlü bir propaganda aracına çevrilmesi ve seçilmiş yöneticiler ile devleti temsil eden makamlar hakkında sistematik itibarsızlaştırma yürütülmesi başka bir meseledir.

Burada eleştiri ile operasyon arasındaki sınırı doğru çizmek gerekir. Eleştiri, bir yanlışın düzeltilmesini hedefler. Operasyonel propaganda ise yanlışın çözülmesinden değil, toplumdaki güvensizliğin büyümesinden beslenir. Eleştiri bilgi ve belgeye dayanır; propaganda söylentiye, tekrarın gücüne ve duygusal kışkırtmaya yaslanır. Eleştiri kurumu güçlendirmeye çalışır; operasyonel dil ise kurum ile devlet arasındaki bütün köprüleri yıkmaya yönelir.

Bu tür yapılarda propaganda genellikle aynı kalıplar üzerinden ilerler: “Devlet bizi görmüyor”, “Hiç kimse bizi muhatap almıyor”, “Bütün makamlar bize karşı”, “Haklarımız ancak düzen bütünüyle değişirse alınabilir.” Gerçek sorunlardan hareket eden bu cümleler, zamanla topluluğun tamamına sürekli mağduriyet ve dışlanmışlık duygusu aşılayabilir.

Toplumun bir kesimini devlete karşı sürekli öfkeli tutmak isteyen çevreler açısından bundan daha kullanışlı bir zemin düşünülemez.

Yabancı istihbarat örgütleri de toplumdaki kronik sorunlarla ve bu sorunları temsil eden kuruluşlarla doğal olarak ilgilenir. Çünkü büyük toplulukları etkilemenin yolu her üyeye ayrı ayrı ulaşmaktan değil, onları bir arada tutan kurumsal ve dijital ağlara nüfuz etmekten geçer. Bu nüfuz her zaman doğrudan para aktarımıyla kurulmaz. Araştırma desteği, danışmanlık, eğitim, uluslararası proje, iletişim kampanyası veya sosyal medya iş birliği gibi meşru görünümlü kanallar da istismar edilebilir.

Özellikle dijital çağda manipülasyonun sınırları daha da genişlemiştir. Kapalı mesaj grupları, sahte hesaplar, kaynağı belirsiz belgeler ve bağlamından koparılmış görüntüler aracılığıyla aynı söylem kısa sürede binlerce kişiye ulaştırılabilir. Birkaç hesabın ürettiği içerik, örgütlü biçimde tekrarlandığında toplumun genel kanaatiymiş gibi gösterilebilir. Hak arama mücadelesi böylece üyelerin kontrolünden çıkarak görünmeyen merkezlerin yönlendirdiği bir algı faaliyetine dönüşebilir.

Böyle bir faaliyetin muhalefet söylemleriyle örtüşmesi veya kitlelerin muhalefet blokuna yönelmesi mümkündür. Fakat bu durum, muhalefetin bütünüyle illegal yapıları aynı kefeye koymayı haklı çıkarmaz. Demokratik muhalefet anayasal sistemin meşru unsurudur. Asıl mesele, herhangi bir siyasi görüşün veya toplumsal mağduriyetin illegal yapılar tarafından araçsallaştırılmasına izin verilmemesidir.

Aynı hassasiyet devlet makamları bakımından da korunmalıdır. Cumhurbaşkanını, bakanları veya diğer kamu görevlilerini eleştirmek demokratik bir haktır. Ancak eleştirinin kişilik haklarını hedef alan aşağılamaya, doğrulanmamış suçlamalara ve sürekli itibarsızlaştırma kampanyasına dönüştürülmesi hak aramanın sınırlarını aşar. Devleti temsil eden makamlarla o makamlarda geçici olarak bulunan kişileri birbirinden ayırmak; hem eleştiri hakkını hem de kurumların itibarını birlikte korumak gerekir.

Bu tehlikelerin çözümü ise bütün STK’ları şüpheli ilan etmek değildir. Böyle bir yaklaşım sivil toplumu güçlendirmez, aksine korkutur ve işlevsizleştirir. Çözüm; daha fazla demokrasi, daha güçlü iç denetim, açık mali kayıtlar, bağımsız disiplin mekanizmaları ve hesap verebilir yönetimdir.

Bir STK’da kararlar dar bir çevrede alınıyor, üyeler yalnızca hazır açıklamaları paylaşmaya çağrılıyor, mali ilişkiler açıklanmıyor ve farklı görüşler susturuluyorsa orada kurumsal güvenlik zayıflamış demektir. Buna karşılık üyelerin bilgiye ulaşabildiği, yöneticileri denetleyebildiği, dış ilişkilerin kayıt altına alındığı ve alınan kararların gerekçelerinin açıklandığı kuruluşları gizli amaçlar doğrultusunda kullanmak çok daha zordur.

Sivil toplumun korunması, devletin tek başına yürüteceği bir güvenlik faaliyeti değildir. Öncelikle STK yöneticilerinin ve üyelerinin sorumluluğudur. Her üye kendisine şu soruları sormalıdır:

Bizden çözüm üretmemiz mi isteniyor, yoksa sürekli öfkeli kalmamız mı? Önümüze getirilen bilgiler doğrulanmış mı? Kurumumuz üyelerinin hakkını mı savunuyor, yoksa onların duygularını siyasi bir hedef için mi kullanıyor? Bizi yönlendiren söylemin sonunda gerçekten bir çözüm mü var, yoksa yalnızca daha derin bir kutuplaşma mı?

Bu sorulara açık cevap veremeyen hiçbir yapı, yalnızca “sivil toplum” sıfatına sığınarak dokunulmaz kabul edilemez.

STK’lar devletin karşısında konumlandırılması gereken yapılar değildir. Devletten bağımsız olmaları, devlet düşmanı olmaları anlamına gelmez. Gerçek sivil toplum; gerektiğinde iktidarı eleştirir, muhalefete de mesafesini korur, üyelerinin hakkını savunur ve hiçbir siyasi ya da illegal merkezin arka bahçesine dönüşmez.

Çünkü sivil toplumun gerçek gücü, kalabalığından önce bağımsızlığında; yüksek sesinden önce güvenilirliğinde; tepkisinden önce aklında ve hukukla kurduğu bağdadır.

Unutulmamalıdır: Bir STK’nın tabelasını ele geçirmek kolay olabilir. Fakat bilinçli üyelerden, şeffaf yönetimden ve güçlü kurumsal denetimden oluşan bir yapıyı ele geçirmek son derece zordur.

Türkiye’nin ihtiyacı, susturulmuş bir sivil toplum değil; kimin adına konuştuğunu bilen, yönlendirmelere kapalı, demokratik, bağımsız ve millî sorumluluk taşıyan güçlü bir sivil toplumdur.

Vesselam…